Pieniądze – co warto o nich wiedzieć?

Pracujemy dla nich, żyjemy dzięki nim. Pieniądze to temat, który wywołuje kontrowersyjne opinie. Prawda jest jednak taka, że w mniejszym lub większym stopniu życie każdego z nas jest zależne właśnie od nich. Czym jednak tak naprawdę są pieniądze i co warto o nich wiedzieć?

Czym są pieniądze?

Mówi się, że czas to pieniądz i że pieniądze rządzą światem. Na temat pieniędzy generalnie mówi się bardzo dużo i w bardzo różny sposób. Czym jednak właściwie są pieniądze? Z definicji, pieniądz to powszechnie akceptowany środek, przez który dokonuje się płatności za nabywane dobra oraz usługi. Celem istnienia pieniądza jest ułatwianie wyceny towarów i usług oraz możliwość dokonywania transparentnych transakcji.

Pieniądze są jedynym z najtrwalszych i najstarszych fundamentów cywilizacji i są używane niemal od początku powstania zorganizowanych struktur społecznych. Przed pojawianiem się pieniądze panowała wymiana barterowa, czyli jeden towar zamieniało się na drugi. Gdyby barter obowiązywał do dziś, to chcąc np. kupić w sklepie kilogram jabłek, to trzeba by w zamian oddać inny towar np. pół kilograma gruszek lub 400 gram śliwek, o ile właściciel sklepu, by ich akurat potrzebował. Wymiana barterowa jest więc problematyczną i nieefektywną drogą nabywania i sprzedawania produktów. Z tego właśnie powodu szybko pojawiła się idea wprowadzenia pieniądza, czyli powszechnie akceptowanego środku płatniczego, którego przenoszenie ze sobą, nie będzie stawiało problemów logistycznych.

W dawnych czasach funkcję pieniądza, w różnych krajach spełniały naprawdę różne przedmioty, takie jak zboże, miód, ziarna pewnych roślin czy zęby określonych zwierząt. Zwykle wybierało się popularny w danym regionie geograficznym przedmiot, który powszechnie był uważany za środek płatniczy.

Później tworzono swego rodzaju monety, które jednak nie przypominały tych dzisiejszych. Pieniądze były wtedy bryłami metali, takich jak miedź, żelazo, czy też metale szlachetne. Taki system był prostszy od wymiany barterowej, wciąż jednak był źródłem kilku problemów. Po pierwsze jego wartość zależała od wagi, a więc każda transakcja wymagała ważenia monet. Po drugie, jakość surowców poszczególnych brył używanych jako monety była różna, co prowadziło do nieporozumień i konfliktów. W tym właśnie przypadku sprawdza się powiedzenie „groszy pieniądz wypiera lepszy”, ponieważ ludzie starali się gromadzić bryło-monety o lepszej jakości surowców, a pozbywać tych o mniejszej, przez co w obiegu coraz częściej pojawiały się bryło-monety o coraz gorszej jakości. Ludzie starali się po prostu pozbyć bryło-monet o kiepskiej jakości.

Z czasem metody transakcyjne oparte na prymitywnych bryło-monetach zostały udoskonalane w wielu antycznych państwach. W końcu ujednolicone monety pojawiły się w Europie około III wieku przed naszą erą.

Banknoty pojawiły się znacznie później, bo dopiero w IX wieku naszej ery na terytorium Chin. W Europie zaś banknoty weszły do obiegu jeszcze później, bo w XVII wieku. Łatwość ich używania sprawiła jednak, że bardzo szybko stały się popularne i do dziś są powszechnie używaną formą pieniądza.

Pieniądze mają także kilka kluczowych cech:

  • Wszyscy ludzie je używają i akceptują – to, że pieniądze są ważne, wpajane jest już nawet małym dzieciom i wszyscy wierzymy w ich znacznie.
  • Pełnią rolę wyceniającą towary i usługi – wszystko, co można nabyć, jest wyrażone właśnie w danym pieniądzu.
  • Jest środkiem przechowywania wartości – pieniądze można mieć dziś, ale użyć ich do transakcji później np. dopiero za miesiąc.

Czy pieniądze na pewno mają wartość?

Potęga pieniędzy opiera się na umowie społecznej i na tym, że absolutnie wszyscy wierzymy w jego wartość, od zwykłych zjadaczy chleba, po celebrytów i prezesów banku. Tak naprawdę bowiem współczesne pieniądze nie są czymś innym niż cyfrowym zapisem, kawałkiem papieru w postaci banknotów, czy też miedzianych krążków, jakimi są monety.

Gdyby więc nagle wszyscy albo przynajmniej większość ludzi przestała używać pieniędzy, to stałby się on zupełnie bezwartościowe. Wiara w pieniądz jest jednak ogromna i kształtowana przez tysiące lat rozwoju cywilizacji, dlatego też można być pewnym, że pieniądze były, są i będą bardzo ważne w życiu każdego człowieka.

Jaka przyszłość czeka pieniądze?

Formy pieniądza ciągle ewoluują, o czym mogliśmy się dobitnie przekonać w ostatnich dziesięcioleciach. Jeszcze do połowy XX wieku pieniądze miały bowiem jedynie materialną postać. Wraz jednak z rozwojem technologii informatycznych pieniądz stał się także cyfrowy. Znaczenie niematerialnego pieniądza będącego swoistym zapisem komputerowym stale rośnie i niektórzy przewidują, że już całkiem niedługo pieniądz elektroniczny w pełni wyprze tradycyjne banknoty i monety. Takie rozwiązanie powinno przynieść szereg korzyści np. łatwiejszą analizę przepływu pieniędzy przez instytucje działające z korupcją. Ponadto pojawiają się argumenty, że zdematerializowany pieniądz jest łatwiejszy w obsłudze.

Inni jednak wskazują, że błędy i awarie systemów informatycznych odpowiedzialnych za obsługę cyfrowego pieniądza mogłyby mieć katastrofalne skutki i dlatego też nigdy nie powinniśmy zupełnie odejść od materialnej formy pieniędzy.

W ostatnich latach rozwinęły się także tzw. kryptowaluty, czyli wyłącznie wirtualne pieniądze, nad którymi żadna instytucja nie sprawuje kontroli i nadzoru. Niektórzy wymieniają szereg zalet związanych z ich używaniem i wskazują, że to właśnie do kryptowalut należy przyszłość pieniądza. Większość ekspertów uważa jednak, że choć kryptowaluty będą się rozwijać, to nigdy nie staną się dominującą formą środka pieniężnego, ponieważ ich używanie jest zbyt ryzykowne. Obieg kryptowalut jest bowiem w pełni anonimowy i potencjalnie może być wykorzystywany np. do nielegalnych transakcji.

Pieniądze, a poziom odczuwanego szczęścia

Środki pieniężne wzbudzają szereg emocji, jedni uważają, że nie przynoszą one szczęścia, gdy zaś inni robią wszystko by mieć ich najwięcej. Relacja pomiędzy ilością posiadanych pieniędzy a poziomem odczuwanego szczęścia stała się nawet przedmiotem licznych debat, z których wyłoniła się nauka zwana ekonomią szczęścia.

Wyniki badań wskazują na ogół, że pieniądze dają szczęście jednak tylko do pewnego momentu. Oznacza to, że do szczęścia potrzebna jest tylko taka suma pieniędzy, która pozwoli zaspokoić podstawowe potrzeby. Inaczej mówiąc, dla osoby, która trudno wiąże koniec z końcem, otrzymanie kilkuset złotych może bardzo uszczęśliwiające, podczas gdy kolejny milion na koncie miliardera nie wpłynie już na jego poziom szczęścia. Jak miał kiedyś powiedzieć Arnold Schwarzenegger „Pieniądze szczęścia nie dają. Mam teraz 50 mln dolarów, ale jestem tak samo szczęśliwy, jak wtedy, kiedy miałem 48 milionów.”

W Polsce jednak duża część ludzi osiąga względnie niskie dochody, a rzadko komu wystarcza pieniędzy, aby prowadzić komfortowe życie, dlatego też w naszym kraju ludzie tak często widzą swe szczęście właśnie w pieniądzach. Mimo tego warto pamiętać, że w przysłowiu „pieniądze szczęścia nie dają” z pewnością jest przynajmniej ziarno prawdy.

Czym jest inflacja pieniądza?

O inflacji słyszał każdy z nas, czym jednak ona tak naprawdę jest? Mówi się, że nadmierna i niestabilna inflacja zwiększa niepewność finansową oraz podejmowanie właściwych decyzji, a także może być powodem spadku wartości posiadanego majątku.

Inflacja to po prostu spadek wartości pieniądza w czasie. Mówiąc inaczej prędzej czy później wszystkie drożeje, a za 1000 złotych 10 lat temu można było sobie kupić znacznie więcej towarów i usług niż dzisiaj.

Przyjmuje się jednak, że inflacja jest pozytywnym zjawiskiem, o ile tylko jest niska, stabilna i przewidywalna, ponieważ w takim przypadku ludzie mogą podejmować trafne decyzje finansowe. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy inflacja jest ujemna i powstaje tzw. deflacja lub wtedy, gdy inflacja jest nadmierna i nieprzewidywalna, a ludzie nie mogą być pewni konsekwencji swoich finansowych decyzji. Na szczęście w Polsce inflacja od lat kształtuje się na stabilnym i niskim poziomie. Warto jednak sobie zdawać z tego, jak wpływa inflacja na nasze życie i np. jeśli ma się oszczędności, to lepiej jest je przetrzymywać chociażby na lokacie aniżeli w domu w formie gotówkowej.

Jak produkuje się pieniądze?

Pieniądze są wciąż wytwarzane na masową skalę przez powołane do tego instytucje państwowe. W Polsce za drukowanie banknotów odpowiedzialna jest Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, która używa w tym celu specjalistycznego i wysoce wytrzymałego bawełnianego materiału, tak aby pieniądze były odporne i niezwykle trudne do podrobienia. Monety są zaś wybijane w Mennicach Polskich, a ich produkcja jest oparta także na wytrzymałych materiałach.

Od 2017 roku wytwarzane są nowe banknoty o najwyższym jak dotąd nominalne, czyli 500 złotych. Co ciekawe wielu polskich obywateli do dziś nie miało ich okazji jeszcze zobaczyć na żywo. Dzieje się tak, ponieważ te banknoty są głównie przechowywane przez banki, jako rezerwy, prędzej czy później jednak każdy z nas zobaczy taki banknot w obiegu.

Czy w Polsce wprowadzone zostaną pieniądze pod walutą Euro?

Poruszając tematykę pieniędzy w Polsce, nie sposób nie wspomnieć o planowanym wprowadzeniu Euro. Jakie są jednak faktyczne szanse i kiedy ma do tego dojść? Jakie konsekwencje będzie miało wprowadzenie Euro w kraju nad Wisłą?

Poniekąd Polska zgodziła się na przyjęcie wspólnej europejskiej waluty już poprzez samo wejście do struktur Unii Europejskiej. Jednocześnie jednak Polska nie jest zobowiązana do przyjęcia Euro w żadnym konkretnym terminie, a w dodatku trudno stwierdzić, by Polacy chcieli i dążyli do przyjęcia nowej waluty.

Warto też pamiętać, że nowej waluty nie da się przyjąć z dnia na dzień, ponieważ wymaga to odpowiednich działań przygotowawczych, w praktyce więc Euro nie trafi do Polski wcześniej, jak 2025 rok.

Wprowadzenie Euro wzbudza szereg kontrowersji, a nowa waluta powinna nam przynieść nowe szanse, jak i pewne problemy. Wśród zalet wprowadzenia europejskiej waluty w Polsce wymienia się to, że może to przyspieszyć wyrównywanie zarobków Polaków z mieszkańcami krajów Europy Zachodniej. Wprowadzenie pieniędzy powszechnie uznawanych w Europie powinno także umocnić pozycję Polski w UE, a ponadto zniknęłoby ryzyko związane z wahaniami kursowymi.

Z drugiej jednak strony nie brakuje głosów, że polska gospodarka jest wciąż zbyt słaba, by móc bezproblemowo przyjąć Euro, a w ponadto sama strefa Euro od lat ma spore problemy. Trudno więc jednoznacznie stwierdzić jaka będzie przyszłość pieniędzy używanych w Polsce, jednak przynajmniej przez kilka najbliższych lat nie powinno dochodzić pod tym względem do żadnych istotnych zmian.